homrony
Hormony,  Jak to działa?

Hormony,podwzgórze, przysadka

Tym wpisem rozpoczynamy kolejny cykl, gdzie główną rolę będą odgrywały hormony. Ale zanim jednak zaczniemy rozwodzić się nad funkcją i przydatnością bądź przeszkadzajnością poszczególnych hormonów przedstawię Wam podwzgórze i przysadkę, gdyż to one odpowiadają za regulację całego tego bajzlu.

Hormony – podwzgórze

Podwzgórze znajduje się w mózgu, a dokładniej jest częścią międzymózgowia. Tworzą je skupiska komórek nerwowych, czyli jądra podwzgórza. To właśnie te komórki tworzą neurohormony i za ich produkcję, ale nie wydzielanie odpowiedzialne jest podwzgórze. Należą do nich wazopresyna i oksytocyna. Przesyłane są do przysadki, a dokładniej tylnego płata i stamtąd wydzielane są do krążenia. podwzgórze produkuje też neurohormony, które docierają do przedniego płata i tam regulują jakie hormony i w jakich ilościach będa wydzielane dalej. Jądra podwzgórza odpowiadają także za uczucie łaknienia i sytości, ale też pragnienia, termoregulacji. Są to również ośrodki snu i czuwania i to one czuwają nad różnymi rytmami, w jakich wydzielane są hormony podwzgórza i przysadki. Poniżej możecie zobaczyć umiejscowienie podwzgórza właśnie.

Hormony – wydzielane przez podwzgórze i ich działanie

Hormony produkowane przed podwzgórzeWpływ na przedni płat przysadki mózgowej
Tyreoliberyna, TRH, uwalnia tyreotropinępobudza wydzielanie tyreotropiny (TSH) oraz prolaktyny (PRL)
Kortykoliberyna, CRH, uwalnia kortykotropinępobudza wydzielanie kortykotropiny (ACTH)
Gonadoliberyna, Gn-RH, hormon uwalniający gonadotropinypobudza wydzielanie folitropiny (FSH) oraz lutropiny (LH)
Somatoliberyna, GH-RH, uwalnia hormon wzrostupobudza wydzielanie hormonu wzrostu (GH)
Somatostatyna, GH-IH, hamuje uwalnianie hormonu wzrostuhamuje wydzielanie hormonu wzrostu (GH) i tyreotropiny (TSH)
Prolaktostatyna, PIH (dopamina), hamuje wydzielanie prolaktynyhamuje wydzielanie prolaktyny (PRL)

Hormony – przysadka

Przysadka swoją lokalizację ma w tak zwanym siodle tureckim, jest to zagłębienie kości klinowej. Przysadka składa się z płatów, ale tylko dwóch: przedniego i tylnego. Przednia część, to część gruczołowa i tam syntezowane są hormony przysadkowa, ale tylnym płacie znajduje się część nerwowa. Część podręczników wyróżnia jeszcze środkowy płat, ale ja podam tylko te dwa.Tam znajdują swoje umiejscowienie zakończenia neuronów podwzgórzowych, ale tam też docierają hormony, a właściwie neurohormony produkowanie w podwzgórzy, przypomnę; wazopresyna i oksytocyna, ale oprócz tego przysadka wydziela swoje hormony, które docierają do gruczołów dokrewnych, takich, jak:

  • tarczyca
  • nadnercza
  • jądra
  • jajniki

Jak jest to regulowane? Na zasadzie sprzężenia zwrotnego. Ale zanim do tego dojdziemy, sprawdźmy, jak wygląda przysadka i gdzie się znajduje oraz, jakie hormony wydziela.

Hormony – wydzielane z przedniego płata przysadki i działanie na gruczoł

NazwaSkrótDziałanie na obwodowy gruczoł wydzielania zewnętrznego
TyreotropinaTSHtarczyca (synteza T4, T3)
SomatotropinaGHdziałanie anaboliczne pobudzające wzrost oraz działania metaboliczne
KortykotropinaACTHkora nadnerczy (glikokortykosteroidy, androgeny nadnerczowe)
ProlaktynaPRLgruczoły sutkowe, pobudzanie laktacji
Lutropina (hormon luteinizujący)LHgonady (jajniki i jądra) – synteza hormonów płciowych (testosteronu bądź estradiolu) oraz wpływ na spermatogenezę lub dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego, stymulacja owulacji
FolitropinaFSHjak wyżej

Hormony – wydzielane z tylnego płata przysadki

Hormony te, jak już wcześniej wspomniałam, produkowane są w podwzgórzu, ale są „zsyłane” do przysadki, ale nie są od razu wydzielanie, tylko magazynowane. Należą do niech oksytocyna i wazopresyna, ale ta druga nazywana jest także hormonem antydiuretycznym (ADH). Reguluje ona gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. Wazopresyna oddziałuje na receptory zlokalizowane w nerkach i pełni rolę przy regulacji wydalania wody. Jej działanie ma na celu ograniczenie wydalanie wody z organizmu, ale i zagęszczenie moczu.

Oksytocyna pobudza mięśnie macicy do skurczu w czasie porodu, ale też stymulacja sutków wzmaga jej wydzielanie. Stąd jej ważna rola podczas karmienia piersią, gdyż pobudza ona laktację. Badania nad oksytocyną wciąż trwają, ale można powiedzieć, że zwiększa ona przywiązanie do partnera. Zastrzyk oksytocynowy, jakiego doznaje kobieta podczas porodu, pozwala jej szybko zapomnieć o bólach porodowych i bez przeszkód kochać swoje maleństwo, ale i nawet oczekiwać od męża kolejnego (przynajmniej w teorii).

Hormony – sprzężenie zwrotne

Na poniższym schemacie, który przerysowałam z podręcznika Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej pod redakcją profesor Aldony Dembńskiej-Kieć, postaram się wytłumaczyć, na czym polega sprzężenie zwrotne. Może się to wydawać skomplikowane z nazwy i z wyglądu, ale nie jest. Sprzężenie zwrotne, to mechanizm, za pomocą którego regulowane są hormony w organizmie człowieka, a właściwie ich ilość. Z angielskiego to feedback, ale teraz to słowo jest dość popularne, więc może łatwiej będzie to przyswoić.

Polega to na tym, że podwzgórze wydziela przekaźniki, które trafiają do przysadki. Ta wydziela liberyny, czyli „uwalniacze”, ale wydziela też statytyny, czyli „zatrzymywacze”. Takie liberyny docierają do docelowego gruczołu i nakazują mu, by hormony zostały uwolnione do krwi. Hormony oddziałują w konkretny sobie sposób na organizm albo narząd, ale nie tylko. Do przysadki dociera sygnał, ile tych hormonów we krwi krąży, ale taki sam sygnał dociera także do podwzgórza. Wtedy wysyłany jest sygnał „już wystarczy” do gruczołu docelowego, ale tą samą drogą. Wydzielane są zatem statyny, czyli substancje, które sprawiają, że hormony nie są przez dany gruczoł produkowane, ale też mogą powodować ich wydzielanie, ale w mniejszych ilościach.

hormony, sprzężenie

Najczęściej hormony regulowane są poprzez sprzężenie zwrotne ujemne, czyli:

sygnał zapotrzebowania -> stymulacja gruczołu -> informacja zwrotna -> zahamowanie wydzielania

Jest jednak jeden wyjątek, jest nim oksytocyna. Jej regulacja również odbywa się za pomocą sprzężenia zwrotnego, ale dodatniego. Ma to miejsce głównie podczas porodu, ale też podczas seksu. Oksytocyna powoduje skurcze macicy, ale także powoduje laktację podczas karmienia. Wtedy działa to w następujący sposób:

Sygnał -> stymulacja -> informacja zwrotna -> stymulacja

Hormony – podsumowanie

Wszystko zaczyna się w naszej głowie. Sygnał dociera do podwzgórza, które następnie przekazuje konieczne informacje i sygnały do przysadki. Podwzgórze produkuje też hormony, które docierają do tylnego płata przysadki, są to: oksytocyna i wazopresyna. W przysadce są magazynowane, ale po reakcji odpowiednich receptorów wydzielane do krwiobiegu. Przysadka wydziela nie tylko hormony produkowane przez podwzgórze, ale także swoje własne, tym razem z przedniego płata. Dzielą się na liberyny – uwalniające i statyny – hamujące. Hormony te nazywa się tropowymi i oddziałują one na gruczoły dokrewne.

Cóż, myślę, że to sporo informacji, jak na jeden raz, więc tutaj zakończmy i niech wiedza się uleży. Mam nadzieję, że zaciekawiłam Was tematem i będziecie zainteresowani dalszym ciągiem cyklu o hormonach. Dajcie koniecznie znać w komentarzach, czy udało Wam się lepiej zrozumieć „jak to działa?” A może już to wszystko wiedzieliście? Czekam na Wasze komentarze.

Do przeczytania!

Źródło: Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, pod redakcją Aldony Dembińskiej-Kieć, 2017

Obraz Pete Linforth z Pixabay