erytrocyt
Jak to działa?

Najważniejsza komórka. Erytrocyt.

Tytuł jest lekko kłamliwy i od razu się do tego przyznaję. Chodzi o to, że nie ma jednej najważniejszej komórki, tak jak nie ma żadnej niepotrzebnej komórki. Celem artykułu jest pokazanie, co robi erytrocyt. Jakie jest jego zadanie i jak możemy się od niego nauczyć recyklingu?

Komórka – matka

We krwi istnieje kilka linii komórkowych, ale dzisiaj zajmujemy się tą, z której powstaje erytrocyt, czyli mieloidalną. Każda linia bierze swój początek u jednej komórki – hematopoetycznej komórki macierzystej. Ma ona zdolność różnicowania się we wszystkie inne linie rozwojowe we krwi, a także możliwość samoodnawiania. Jest zdolna także do odbudowy układu krwiotwórczego u napromieniowanego biorcy. Wykryto to podczas eksperymentów z transplantacją szpiku u myszy. Zdolność ta nie jest jednak nieograniczona.

Linia mieloidalna

Główna linia, z jakiej pochodzą erytrocyty to linia mieloidalna. Ścieżka ta nie wiedzie jednak bezpośrednio do bohatera dzisiejszego artykułu. W linii tej powstają również granulocyty, monocyty oraz megakariocyty ( z nich później otrzymamy płytki krwi). Jak to się wszystko dzieje? Za pomocą receptorów i odpowiednich substancji, które do tych receptorów docierają. W zależności od zapotrzebowania organizmu komórki na wczesnych etapach rozwoju różnicują się w odpowiednie dojrzałe komórki. I tutaj znowu, nie dzieje się to od razu. Dojrzała komórka, by się taką stać i móc pełnić swoją funkcję w organizmie, przechodzi przez wiele etapów.

Erytrocyt – etapy powstawania

Codziennie 1% erytrocytów jest zastępowany nowymi komórkami. Niedawno wykryto mechanizm, który pomaga stwierdzić, że produkcja czerwonych krwinek jest regulowana niedotlenieniem. Oznacza to, że kiedy organizm uważa, ze zbyt mało tlenu jest dostarczane do mózgu i tkanek, postanawia zwiększyć liczbę komórek, które ten tlen transportują.

Nadmiar komórek prekursorowych, czyli tych które będą się różnicować w bardziej dojrzałe, jest ograniczany przez apoptozę, czyli zaprogramowaną śmierć komórki. Organizm w ten sposób sam sobie uśmierca komórki, które nie są mu potrzebne. Poniżej znajduje się rycina, gdzie są ukazane komórki e kolejności od najmłodszej do najstarszej, a także czas powstawania i zawartość, tak ważnej, hemoglobiny.

Proces tworzenia erytrocytów nazywa się erytropoezą. Jego większa część zachodzi w szpiku kostnym, ale na obwód, czyli do krwioobiegu trafiają komórki już dojrzałe, gotowe do pełnienia swojej funkcji. Pozostałe są niejako blokowane przez receptory w szpiku i nie wydostają się „na zewnątrz”. Najmłodszą komórką, którą można spotkać we krwi jest zazwyczaj retikulocyt, czyli przedostatnie stadium rozwoju. Jest on w stanie transportować tlen do tkanek, ale nie radzi sobie z tym aż tak dobrze, jak dojrzały erytrocyt. Są one „wywoływane” głównie wtedy, kiedy organizm potrzebuje większego utlenowania tkanek, na przykład po krwotokach.

Erytrocyt – rola w organizmie

Jakie jest zadanie erytrocytu, niby każdy wie. Jest to komórka, która nie ma jądra. Ma kształt dwuwklęsłego dysku, a jej wnętrze wypełnia hemoglobina. Jej główną rolą jest transport tlenu z płuc do tkanek. Dzięki erytrocytom z tkanek do płuc dostaje się również dwutlenek węgla. To, ile dany erytrocyt jest w stanie przenieść tlenu zależy od składu powietrza, jakim oddychamy. Hemoglobina ma większe powinowactwo do dwutlenku węgla niż do tlenu, czyli łatwiej jest jej się połączyć z CO2 niż tlenem. Dzieje się tam dlatego, żeby w tkankach łatwiej zachodziła ta wymiana i by tkanki te były stale utlenowane. Niestety, ma to swoje negatywne skutki w zanieczyszczonych czy zaczadzonych pomieszczeniach. Wtedy hemoglobina niechętnie wiąże się z tlenem.

Erytrocyt ma taki kształt, ponieważ ułatwia mu on spełnianie swojej roli. Musi on się dostosowywać do kształtu wnętrza naczyń krwionośnych, by móc dotrzeć do najdrobniejszych komórek w ludzkim ciele i tam wywiązywać się ze swojej roli.

Jak długo funkcjonuje erytrocyt?

Czas życia erytrocytu to około 120 dni, ale, tak jak wspomniałam wcześniej, codziennie wymieniany jest około 1 % tych komórek. Najstarsza obecnie krwinka czerwona w Waszym organizmie ma około 3 miesiące. Czas ten wynika ze starzenia się komórek. Po tym czasie erytrocyt traci możliwość przemiany glukozy na niezbędną energię zatem staje się bezużyteczny. Jest on niszczony, głównie w śledzionie, ale organizm dobrze wykorzystał lekcje z recyklingu. Hemoglobina, która postała po wyeliminowaniu danego erytrocytu z krwioobiegu jest natychmiast ponownie wykorzystywana w szpiku do produkcji kolejnych komórek. Pewna część hemoglobiny ulega także przemianom, które mają na celu umożliwić bezpieczne wydalenie jej z organizmu.

Jeśli coś poszło nie tak?

Podczas czytania rozmazu krwi, spoglądamy również na układ czerwonokrwinkowy, czy wygląda on prawidłowo i czy nie ma w nim jakichś anomalii. Często w niedokrwistościach zdarzają się komórki erytrocytów, które są nieprawidłowe. Do najczęstszych anomalii należy mikro- lub makrocytoza, czyli erytrocyty mają mniejszą lub większą objętość niż standardowo. Inną rzeczą są sferocyty, wtedy komórki nie są wklęsłe, tylko mają kształt kuli. Występują także akantocyty, które wyglądają jak gwiazdy. Można je spotkać często w ciężkich chorobach wątroby lub u noworodków z anemią. Na pewno słyszeliście o czymś takim jak anemia sierpowata. Nazwa wzięła się stąd, że erytrocyt wygląda jak… sierp, fachowo nazywany drepanocytem. Zdarza się także, że w rozmazie krwi obwodowej można zobaczyć zarówno fragmenty erytrocytów, jak i erytroblasty, czyli komórki dopiero dojrzewające do roli erytrocytu. O ile te pierwsze są często wynikiem błędnego wykonania rozmazu i mechanicznego zniszczenia komórek, o tyle te drugie świadczą już o intensywnej erytropoezie lub braku swoistej blokady w szpiku.

Erytrocyt uczy recyklingu?

Głównie tego, że każda komórka w społeczeństwie jest ważna i potrzebna, ale nie każda dojrzałą do tego by pełnić określone funkcje i czasami warto poczekać, by po chwili móc w pełnie wykorzystać potencjał danej jednostki. Dodatkowo erytropoeza pięknie uczy nas recyklingu. Nie mam tutaj na myśli wałkowanego już z każdej strony tematu zarządzania odpadami. Chodzi mi tutaj o recykling naszych ciał. Erytrocyt, kiedy nie jest w stanie wytworzyć już energii, jest uśmiercany, ale jego wnętrze jest wykorzystywane do produkcji i życia kolejnych komórek. Tak samo nam, kiedy zginiemy, a nasze organy nie są uszkodzone, nie będą one już potrzebne, ale mogą uratować inne osoby. Więc skoro nasze własne komórki pokazują nam, jak można wykorzystać to, co im jest niepotrzebne, to chyba my też powinniśmy, prawda?

Co o tym myślicie?

Nie zapomnijcie polubić i polecić znajomym.

Do przeczytania!

Obraz Matt why do you need my last name? z Pixabay