czynniki
Jak to działa?,  Koagulologia

Czynniki krzepnięcia

Jakiś czas temu pisałam o kaskadzie krzepnięcia. Tłumaczyłam tam, jak powstaje skrzep, a właściwie zakrzep. Pokazywałam, że są różne modele krzepnięcia, a ten najprostszy obejmuje drogę wewnątrzpochodną i zewnątrzpochodną. W każdej udział biorą inne czynniki krzepnięcia, a ich ilość w organizmie, u zdrowego człowieka, jest ściśle regulowana. No i o tych czynnikach dzisiaj dowiemy się czegoś więcej.

Czynniki krzepnięcia – funkcje

Czynniki krzepnięcia są jak takie drobne puzzle. Nikt na nie nie zwraca zazwyczaj uwagi, ale tylko dopóki coś się z nimi nie dzieje. Ich stężenie i aktywność są ściśle kontrolowane w organizmie, ponieważ ustrój nie może sobie pozwolić na nadmierne zakrzepy lub krwawienia. Procesy krzepnięcia i fibrynolizy są silnie zrównoważone. Wracając do samych czynników krzepnięcia, rzadko w laboratoriach oznacza się je rutynowo. Najczęściej odczynniki są drogie i z oznaczeniem czeka się, aż zostanie uzbierana pewna „opłacalna” liczba próbek. Czynniki te oznacza się wówczas w osoczu cytrynianowym, które zostało odpipetowane z probówki i zamrożone. Takie osocze rozmraża się w odpowiednich warunkach: w łaźni wodnej w temperaturze 36°C przez 8 minut.

Czynniki krzepnięcia – czynnik tkankowy

Zazwyczaj nie umieszcza się go na liście czynników krzepnięcia, ponieważ nie jest białkiem osoczowym, ale odgrywa, moim zdaniem, kluczową rolę w procesie krzepnięcia. Jest to białko błonowe, które znajduje się na powierzchni komórek. W warunkach fizjologicznych, komórki te nie mają kontaktu z krwią, ale są ukryte, jednak podczas zranienia, a ładniej mówiąc, przerwania ciągłości naczynia, dochodzi do tego kontaktu. Czynniki wtedy wszczynają proces krzepnięcia, mający uchronić organizm przed wykrwawieniem się. Uruchamia on szlak zewnątrzpochodny kaskady krzepnięcia.

Czynniki krzepnięcia – czynniki zależne od witaminy K

Do grupy tej zaliczamy takie czynniki, do których wytworzenia bądź aktywacji konieczna jest obecność witaminy K, ale witaminę tę produkujemy sami w jelitach, a właściwie robią to za nas bakterie tam bytujące. Są to czynniki o numerach: II, VII, IX oraz X, ale inna nazwa to czynniki zespołu protrombiny.

Czynnik VII

Jest to pierwszy czynnik osoczony który inicjuje kaskadę krzepnięcia. Cały czas mówimy o drodze zewnątrzpochodnej. Jego synteza zachodzi w wątrobie, ale jest jedynym czynnikiem, który jest „stale aktywny”. Zadano nam kiedyś o to pytanie, ale wtedy tego nie wiedzieliśmy. Czynnik ten krąży w krwioobiegu, ale dopiero po związaniu z czynnikiem tkankowym może spełniać swoją funkcję. Na fizjologiczną aktywność mają wpływ takie czynniki jak: poziom glukozy we krwi, trójglicerydów, cholesterolu, ale także tłuszcze, białka i zawarta w diecie witamina K. U osób z podwyższonym stężeniem czynnika VII może zwiększyć się ryzyko zakrzepicy, choroby niedokrwiennej serca, ale też udaru niedokrwiennego mózgu.

Protrombina

Jest prekursorem trombiny, ale tego pewnie domyśliliście się po nazwie. Trombina jest wszechstronna. Może być częścią grupy, jaką są czynniki wzmagające krzepnięcie, ale też może swą aktywnością powodować zahamowanie tego procesu. Trombina ma zdolność do przeprowadzania reakcji, które aktywują inne czynniki krzepnięcia, ale te czynniki w efekcie doprowadzają do wzmożonej produkcji i aktywacji trombiny. Jest to sprzężenie zwrotne dodatnie, ale w organizmie występuje też to ujemne. Polega ono na tym, ze inne receptory wykrywają, jakie stężenie w organizmie wykrywają czynniki krzepnięcia, w tym trombina i po osiągnięciu odpowiedniego poziomu dają sygnał do zahamowania procesów krzepnięciowych.  Istnieje mutacja genu protrombiny FII G20210A, która decyduje o podwyższonym poziomie protrombiny w osoczu, co może prowadzić do zakrzepicy.

Czynniki IX i  X

Czynnik IX aktywuje kompleks, który tworzą czynniki VII i czynnik tkankowy. Ten czynnik odpowiada za szlak wewnątrzpochodny. Wraz z czynnikami XI, jonami wapnia i fisfolipodami tworzy kompleks nazwany kompleksem tenazy (tenaza od czynnika X). Ten zaś, czynnik X, tworzy przy udziale jonów wapnia i fosfolipidów kompleks nazywany kompleksem protrombinazy (aktywuje generację trombiny). Czynnik X łączy się również z inhibitorem i razem hamują aktywność kompleksy czynników tkankowego z VII.

Czynniki krzepnięcia – fibrynogen

Wyszliśmy już z czynników zależnych od witaminy K, ale to jeszcze nie koniec. Poziom fibrynogenu ulega znacznym zmianom, ale regulacja jego syntezy wymaga wielu związków i substancji. Uważany jest także za białko ostrej fazy. Białka ostrej fazy to coś takiego, co pomoże nam rozpoznać czy w organizmie toczy się jakiś stan zapalny. Istnieje wiele stanów dysfibrynogenemii. Są to takie stany, gdzie stężenie fibrynogenu może i jest prawidłowe, ale jego funkcjonowanie jest zaburzone. To również są w stanie wykryć badania genetyczne.

Czynniki krzepnięcia – czynniki V i VIII

Oba czynniki aktywuje trombina, ale wchodzą one następnie w skład kompleksów, które wymieniłam wcześniej: czynnik Va (a oznacza formę aktywną) – protrombinazy, a czynnik VIIIa – tenazy. Oba czynniki są też wrażliwe na temperaturę, oznacza to, że są termolabilne. Dłuższe przebywanie próbki w temperaturze pokojowej powoduje spadek ich aktywności, a co za tym idzie, uzyskane wyniki mogą nie być zgodne ze stanem faktycznym, który występuje u danego pacjenta. Czynnik VIII jest związany z chorobą o nazwie hemofilia, ale tym będziemy zajmować się w osobnym artykule. Mutacje w genie czynnika V natomiast prowadzą do zakrzepicy. Obie choroby są „sławne” i znane, ale ich przebieg jest całkowicie przeciwstawny. Zakrzepica to inaczej trombofilia, czyli nadmierne tworzenie zakrzepów w naczyniach pacjenta, ale hemofilia to znów stan, gdzie to krzepnięcie nie przebiega prawidłowo, często nawet z zagrożeniem życia. Właściwie obie choroby mogą prowadzić o stanów zagrażających życiu. Czynnik VIII występuje w kompleksie z czynnikiem von Willebranda, ale ulega on rozpadowi pod wpływem trombiny. W chorobie von Willebranda ( tym też będzie mowa) czynnik ten jest obniżony, a co za tym idzie, oba czynniki wykazują niskie stężenie w badaniach.

Czynniki krzepnięcia – podsumowanie

W krążeniu znajdują się czynniki krzepnięcia, których stężenie i aktywność są odpowiednio regulowane. Organizm utrzymuje w równowadze procesy krzepnięcia, ale i fibrynolizy. Większość czynników krąży w formie nieaktywnej, poza czynnikiem VII, którego niewielka ilość jest w aktywnej formie w krwioobiegu. Niedobór czynników może prowadzić do skaz krwotocznych, natomiast ich nadmiar do zakrzepicy.

Cóż, sądzę, że to ogrom wiedzy i na razie tle wystarczy. Jeśli macie odmienne zdanie i chcecie wiedzieć więcej, dajcie koniecznie znać. Jest jeszcze sporo czynników, których funkcji nie omówiłam i na pewno uzbiera się na kolejny artykuł. Zanim przejdziemy do chorób takich jak zakrzepica, hemofilia, ale też choroba von Willebranda i wiele innych, chcę, żebyście dobrze poznali funkcjonowanie tego układu w fizjologicznych warunkach. Myślę, że najpierw warto wiedzieć, jak coś działa poprawnie, po to, by później się dowiedzieć, co może pójść nie tak. Oznacza to, że czeka nasz jeszcze przeprawa przez na przykład inhibitory krzepnięcia, ale nie wszystko na raz!

Nie zapomnijcie podesłać znajomym ;).

Do przeczytania!

Źródło: Diagnostyka laboratoryjna w hemostazie pod redakcją Marii Jastrzębskiej

Obraz Ispanka89 z Pixabay