Badania,  Mocz

Pokaż mi swój mocz, a powiem Ci co Ci jest?

Już wiemy jak oddawać mocz i na jakie “mocze” dzielimy badania. Dzisiaj napiszę Wam, jak powinien wyglądać prawidłowy wynik badania ogólnego moczu.

Poniżej przykład:

Na badanie ogólne moczu składają się:

Właściwości fizyczne:

Barwa

Prawidłowy mocz powinien mieć różne odcienie żółtego. Osoba dobrze nawodniona będzie miała mocz bardzo jasny, nazywany słomkowym, natomiast mocz osoby odwodnionej będzie koloru silnie żółtego. Świadczy o dużym zagęszczeniu moczu. Należy pamiętać, że nieprawidłowy mocz może nie wykazywać patologii w kolorze. W związku z tym prawidłowo wyglądający mocz również może zawierać składniki patologiczne i odwrotnie – nieprawidłowy kolor moczu, nie musi świadczyć o procesie chorobowym. Na jego barwę może wpływać wiele czynników takich jak pokarm, przyjmowane leki. Mocz koloru pomarańczowego może być wynikiem jednego z leków przeciwzakrzepowych, a może też świadczyć o spożyciu dużej ilości warzyw i owoców bogatych w karoten. Jeśli widzimy czerwony mocz, to niekoniecznie zawsze muszą to być krwinki czerwone (erytrocyty) obecne w moczu, ale może najedliśmy się buraczków? Proszę zatem nie panikować, ale wcześniej przeanalizować dietę i nawodnienie.

Ciekawostka

Zażywanie niektórych leków może prowadzić do powstania moczu w kolorze brązowym, czarnym, a nawet… zielonym.


Przejrzystość

Prawidłowo pobrana, “czysta” próbka jest przejrzysta. Natomiast nawet prawidłowy mocz, chwilę odstany, może być trochę mętny, zwłaszcza u kobiet z racji obecności śluzu, ale u mężczyzn także przy obecności nasienia. Niektóre składniki mogą być widoczne w osadzie moczu, ocenianym pod mikroskopem. Mętnienie mogą powodować często fizjologiczne czynniki, jak wspomniane wcześniej śluz czy nasienie, ale również zanieczyszczenie maściami, kremami, komórki nabłonka czy środki kontrastujące, stosowane w radiologii (czyli np. do tomografii czy rezonansu magnetycznego). Patologiczne (nieprawidłowe, niefizjologiczne) zmętnienie powoduje duża obecność erytrocytów, leukocytów, kamienie moczowe, bakterie i grzyby. Na te ostatnie należy zwrócić szczególną uwagę, jeśli podczas oddawania moczu czujemy dyskomfort. Tutaj również, jak przy barwie, klarowny mocz nie musi oznaczać, że jest on prawidłowy, natomiast prawidłowy mocz, może być lekko mętny.

Ciekawostka

Kiedyś badało się również węchem i, wspomnianym w poprzednim wpisie, smakiem. Według podręcznika (bo teraz już przecież tego nie oceniamy) prawidłowy mocz ma zapach… swoisty. Słodki może świadczyć o obecności ciał ketonowych, które powstają w cukrzycy, przy intensywnym wysiłku fizycznym, głodzeniu, a także przy wymiotach lub biegunce.


Ciężar właściwy

Jest to również cecha fizyczna moczu i określa ona jego zagęszczenie. Jest on jednak rzadko oznaczany za pomocą urometru, najczęściej metodą paskową, dlatego opiszę go tam.

Metoda paskowa – krótki kurs

Na czym polega metoda paskowa? To akurat proste. Bierzemy pasek do moczu, taki o, ze zdjęcia:

Maczamy go sobie w moczu. Następnie są dwie drogi, wygodniejsza i mniej wygodna, w zależności od wyposażenia laboratorium. Tam mniej wygodna polega na tym, by odczekać zalecany przez producenta pasków czas i porównać swoimi pięknymi oczętami z wzorcem na opakowaniu, a następnie spisać. Ta wygodniejsza to: zanurzamy i wkładamy do analizatora, który nam to pięknie zczytuje sam. W obu drogach ważne jest, żeby się nie pomylić, bo może potem wyjść słabo. W drugiej wersji jest lepsze o tyle to, że nie trzeba zwoływać połowy laboratorium, żeby ustalić czy kolor pola jest żółty czy żółciejszy. To też jest droga łatwiejsza, jeśli ktoś ma problem z kolorkami ;).

Jest jeszcze droga super wygodna (wiem, trochę oszukałam, miały być dwie), gdzie paski wsypujemy do analizatora i mocz też wkładamy do analizatora i wszystko robi się samo. W większości laboratoriów to jednak nadal za dużo szczęścia.

Właściwości chemiczne – metoda paskowa:

Ciężar właściwy

Zagęszczenie moczu jest miarą składników zawartych w objętości wydalonej wody. Taka jest definicja. Prawidłowy mocz powinien się składać w 94% z wody i w 6% z substancji w niej rozpuszczonych. Stężenia tych substancji zależą od wielu czynników takich, jak wysiłek fizyczny, dieta, leki, choroby.

W warunkach prawidłowych ciężar właściwy moczu waha się w granicach ok. 1,002 – 1,035. Najczęściej jednak są to wartości bliskie 1,010 – 1,025. Wartości mocno podwyższone (≥1,040) są fizjologicznie niemożliwe do uzyskania, mogą się jednak zdarzyć po podaniu kontrastujących środków radiologicznych. Mocz o ciężarze >1,025 może świadczyć o odwodnieniu (pocenie, ograniczenie płynów). Jeśli ciężar wyniesie ok. 1,001-1,009 może to świadczyć o rozcieńczeniu poprzez nadmierną podaż płynów lub stosowanie leków moczopędnych oraz w chorobach nerek, które w jej wyniku nie potrafią zagęszczać moczu. (Mogę przygotować wpis o tworzeniu samego moczu)

pH

pH to nic innego jak odczyn moczu. Osoba zdrowa wydala mocz lekko kwaśny i są to wartości rzędu ok. 5,0-6,0. Nerki m.in. utrzymują w organizmie równowagę kwasowo-zasadową, zatem odczyn moczu jest nierozerwalnie związany z procesem wydalania nadmiernej ilości kwasów lub zasad z organizmu. pH moczu jest parametrem przydatnym głównie w ocenie procesów metabolicznych zachodzących w organizmie oraz kontroli sposobu odżywiania. Mocz kwaśny (4,5-6,9) wiąże się z dietą wysokobiałkową, spożywaniem żurawiny lub dużych ilości witaminy C. Występuje podczas snu, ale także może świadczyć o zakwaszeniu organizmu, o przewlekłej niewydolności nerek lub o przyjmowaniu pewnych leków. Mocz zasadowy (7,0-7,9) jest związany z dietą wegetariańską, spożywaniem owoców cytrusowych lub małej ilości węglowodanów. Przyczyną może być również zasadowica organizmu. Zakażenie dróg moczowych, w zależności od etiologii (czyli powodu, pochodzenia) zakażenia może się wiązać z moczem kwaśnym lub zasadowym.

Leukocyty (krwinki białe)

O roli tych komórek pisałam (w skrócie) w poście dotyczącym morfologii krwi obwodowej. W warunkach prawidłowych w moczu mogą one występować, ale powinno ich być niewiele, dlatego to co powinniśmy zobaczyć na wyniku, jeśli wszystko z nami w porządku, to słowo ujemny w polu tego parametru (z odczytu metodą paskową). Leukocyty pojawiają się głównie tam, gdzie toczy się proces zapalny. Najczęstszą przyczyną ich obecności jest obecność bakterii w układzie moczowym pacjenta, a właściwie zakażenie układu moczowego. Jednakże na pasku w badaniu moczu mogą się także pojawić leukocyty po przebytym urazie. Zdarza się to jednak rzadziej. Występują także sytuacje, kiedy na wyniku z paska do badania moczu widnieje obecność leukocytów, a na wyniku badania mikroskopowego tych leukocytów jest niewiele, bądź sytuacje odwrotne. Dzieje się tak, ponieważ komórki, o których mowa w tym akapicie, są wykrywane na pasku za pomocą reakcji Zachodzi ona z substancjami, znajdującymi się wewnątrz leukocytów. Próg wykrywania tych komórek może być też wyższy niż ich faktyczna liczba, dlatego test paskowy może ich nie wykryć. Z drugiej strony jest sporo rzeczy, które mogą fałszywie zawyżyć lub zaniżyć wynik. Podsumowując, ten parametr, jak chyba wszystkie zresztą, odczytany z testu paskowego traktuje się jako test przesiewowy. Ujemny wynik tego badania nie wyklucza leukocyturii, a wynik dodatni wymaga weryfikacji w badaniu osadu moczu.

Krew (krwinki czerwone)

Prawidłowy wynik w tym polu powinien brzmieć następująco: ujemny. Obecność krwi w moczu może się wiązać z różnymi rodzajami zabarwienia, ale też może być niewidoczna gołym okiem. Już niewielkie zwiększenie liczby erytrocytów ma znaczenie diagnostyczne, jednakże wynik dodatni w tym polu mogą dawać również inne substancje o podobnej budowie do hemoglobiny. Tutaj przydaje się badanie mikroskopowe moczu.

Przyczyna pojawiania się krwi w moczu może tkwić w chorobach nerek i dróg moczowych, i tak też dzieje się najczęściej. Powodem takiego zjawiska mogą być też uraz, duży wysiłek fizyczny, nadciśnienie lub leki.

Azotyny w moczu

Podstawowym zadaniem tego parametru jest ujawnić, czy w drogach moczowych obecne jest zakażenie czy nie. Drogi zakażenia są dwie: 1) może to być droga wstępująca, czyli przez cewkę moczową, następnie pęcherz moczowy, moczowody aż do nerek; 2) może to być też droga przez krew. Zakażenia są częstym następstwem sytuacji, kiedy pacjent ma długotrwale założony cewnik. Do zakażenia dochodzi do 8 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Dlaczego? Ano z powodu bliskiego sąsiedztwa ujścia cewki moczowej, pochwy i odbytu, gdzie każde środowisko posiada inną właściwą mikroflorę i nie powinny się one ze sobą mieszać. (Czytałam ostatnio, że jednak nadal są osoby, które sądzą, że kobieta w dolnej części tułowia wyposażona jest w jeden “multi-otwór”, zatem nie… są trzy. Mam nadzieję, że tych osób jest coraz mniej.) Parametr ten jest kolejnym przykładem na konieczność wykonywania mikroskopowej oceny osadu moczu. Nie wszystkie bakterie, wywołujące zakażenia w układzie moczowym wytwarzają azotyny. Są to substancje, które wykrywa nasz pasek do chemicznego badania moczu. Może się zatem okazać, że z paska nic nie wyjdzie, a osad aż “chodzi” od rojących się w nim bakterii. Oznaczenie tego parametru nie zastępuje posiewu moczu. Jest to osobne badanie skierowane stricte na wykrywanie bakterii, jakie znajdują się w moczu. Wynik w ocenie chemicznej podaje się jako dodatni lub ujemny i to ten drugi jest wynikiem prawidłowym.

Tutaj też jest szereg czynników, które mogą wpływać na wynik tego parametru. Są to np. czas przebywania moczu w pęcherzu i poza nim, to czy pacjent nie jest np. niedożywiony, a także… zbyt duża ilość bakterii w moczu. Dodatni wynik jest potwierdzeniem na obecność bakterii w drogach moczowych, natomiast ujemny wynik jej nie wyklucza. Wszystko należy potwierdzić badaniem mikroskopowym moczu.

Tutaj kończymy pierwszą część szczegółowego opisu badania moczu. Kto wie, może dzięki temu spojrzycie na to badanie trochę łaskawszym okiem?