gazometria

Gazometria

Życie to pozostawanie w równowadze, ale chwila, zanim zamkniecie kartę, myśląc, że pomyliłam tematy i nagle stałam się mistrzem Zen, dajcie mi jeszcze jedną szansę. Zatem tak, nasz organizm musi pozostawać w równowadze, ale kwasowo – zasadowej. I o tym właśnie mówi gazometria.

Gazometria – wiadomości podstawowe

Gazometria nie określa tylko równowagi kwasowo – zasadowej, ale również wydajność wymiany gazowej, czyli w uproszczeniu oddychania. To pierwsze może Wam przywodzić na myśl chemię. I bardzo dobrze. W ludzkim organizmie znajdują się roztwory kwasów, ale i roztwory zasad. Balans pomiędzy nimi określa pH, ale spokojnie, nie będę tutaj wykazywała się znajomością wzorów i obliczeń. Na ten balans ma wpływ kilka czynników, w tym wymiana gazowa.

Wymiana gazowa to, w uproszczeniu, oddychanie. Bez upraszania, to proces, w którym miesza się powietrze, które wdychamy, z tym już zużytym. To wszystko zachodzi w płucach, ale dokładniej w pęcherzykach płucnych. Tam znajdują się sieci naczyń, gdzie według definicji następuje „przenoszenie tlenu z powietrza oddechowego do krwi (utlenowanie krwi) oraz dwutlenku węgla z krwi do powietrza atmosferycznego (eliminacja CO2)”. Wszystko to działa, dzięki ciśnieniom gazów znajdujących się w powietrzy atmosferycznym oraz odpowiedniemu powinowactwu hemoglobiny do transportu gazu (powinowactwo, to taka chęć przyłączenia się, im wyższe, tym łatwiej danym cząsteczkom lub substancją połączyć się ze sobą).

Gazometria – szybkie badanie

Dlaczego wykonuje się gazometrię? Dzięki temu badaniu możemy sprawdzić, jak pacjent funkcjonuje. Jest to badanie szybkie, ale to nie znaczy, że niedokładne. Zalicza się do badań typu POCT, o których już pisałam. Może być oznaczana z krwi tętniczej, żylnej, ale także kapilarnej. Jest wykonywana na przykład kilkukrotnie podczas zabiegu lub po nim. Pozwala w krótkim czasie na ocenę „kierunku, w którym zmierza stan pacjenta”. A dlaczego musi być szybkie? Ponieważ ma oceniać faktyczny stan pacjenta, na tę chwilę, czyli chwilę pobrania krwi. Krwi pobrano od pacjenta, znajduje się poza nim, ale to nie znaczy, że procesy w niej zachodzące ustały. A skoro nadal zachodzą, to chyba nie jest to zgodne z tym, co działo się w ciele pacjenta, w momencie pobrania, prawda? Na szczęście firmy tworzące analizatory wciąż się prześcigają w ulepszaniu swoich sprzętów i usprawnianiu ich działania, ale to wszystko dla dobra pacjenta.

Gazometria – kiedy i dlaczego?

Gazometria jest wykonywana nie tylko w czasie zabiegu, ale także do kontroli pacjentów. Wykonuje się jej w celu ustalenia rozpoznania. Tutaj głównie chodzi o to, by ocenić czy pacjent ma kwasicę czy zasadowicę, czyli czy pH jego krwi nie przesunęło się w którąś ze stron i z jakiej przyczyny. Innym powodem, gdzie gazometria odgrywa dużą rolę jest ocena nasilenia choroby. Wiemy już, że stan pacjenta nie jest do końca wyrównany, ale gazometria pozwala nam monitorować postęp i przebieg choroby. Dzięki temu możemy również sprawdzić, czy organizm w ogóle reaguje na to, co się dzieje, czy stara się wyrównać ten stan. Ale gazometria służy również do oceny leczenia. Jest kluczowa na przykład dla skutecznego ustalenia stężenia tlenu. Dzięki temu wiemy, czy pacjent prawidłowo odpowiada.

Gazometria – parametry

Pierwszy parametr to wspomniane już pH. U zdrowego człowieka pH krwi zawiera się w przedziale 7,35 – 7,45. Jeśli pamiętacie, że pH = 7 jest obojętne, to widzicie, że fizjologiczna dla nas jest lekka zasadowica (im niższy „numer” tym odczyn bardziej kwaśny, im wyższy – zasadowy).

pH jest obliczany jako ujemny logarytm z jonów wodorowych, czyli [H+]. Ich prawidłowa wartość to 35 – 45 mmol/l.

Następnie oceniamy pO2, czyli ciśnienie parcjalne tlenu. Prawidłowe wartości to >80 mmHg. Parametr ten możno określić, jako siłę z jaką cząsteczki tlenu przemieszczają, ale nie oznacza zawartości tlenu we krwi.

Parametr, który pozwoli nam ocenić ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla to pCO2. Jego wartości referencyjne to 35 – 45 mmHg. Tutaj, w przeciwieństwie do poprzedniego, jest to parametr proporcjonalnie określający zawartość CO2 we krwi pacjenta.

Jeśli chcemy sprawdzić, czy hemoglobina prawidłowo transportuje krew, weźmiemy pod uwagę jej wysycenie, czyli SO2, ale nazywa się je także saturacją. Jeśli pacjent oddycha powietrzem z otoczenia, czyli nie jest mu podawany tlen, wynik ten powinien osiągać >96%. Parametr ten pokazuje nam zdolność krwi do transportowania tlenu.

O ilości zasad w organizmie mówi [HCO3]. Wartości referencyjne to 22 – 28 mmol/l. Jeśli tutaj wartość jest wysoka, wiemy, że organizm ma zasadowicę, ale metaboliczną. Oznacza to, że wysokie pH nie jest spowodowane upośledzeniem wymiany gazowej, tylko metabolizmem pacjenta, na przykład biegunką lub długotrwałymi wymiotami.

BE to nadmiar zasad. Ten parametr nie jest mierzony, ale wyliczany. Oznacza ilość zasad, jaką należy dodać lub odjąć, by uzyskać pH obojętne. Ujemne świadczy o niedoborze zasad, a dodatnie o ich nadmiarze. Wartość prawidłowe to zakres -2 do +2.

Kolejne parametry świadczą o stężeniu danych substancji we krwi pacjenta:

Mleczany0,4 – 1,5

Hb, czyli hemoglobina – 13 – 18 g/dl dla mężczyzn i 11,5 – 16 g/dl dla kobiet

Na+, czyli sód – 135 – 154 mmol/l

K+, czyli potas – 3,5 – 5 mmol/l

Cl, czyli chlorki – 95 – 105 mmol/l

Ca2+ lub Ca++, czyli wapń – 1,0 – 1,25 mmol/l

Glukoza3,5 – 5,5 mmol/l na czczo

Gazometria – podstawowe zaburzenia

W organizmie człowieka zachodzi wiele różnych procesów, które mają wpływ na wynik równowagi kwasowo – zasadowej, ale są też najprostsze czynności, które mogą doprowadzić do tych zaburzeń. Upraszczając mamy właściwie 4 zaburzenia. Kwasicę oraz zasadowicę, ale każde z tych zaburzeń można podzielić na metaboliczne lub oddechowe. Kwasica oddechowa powstaje w momencie, kiedy organizm nie pozbywa się odpowiednio efektywnie dwutlenku węgla, czyli na przykład przy zatrzymaniu oddychania. Może się objawiać bólami głowy.

Do zasadowicy oddechowej dochodzi na przykład w wyniku długotrwałej hiperwentylacji, czyli podczas oddychania bardzo szybko i bardzo głęboko. Pozbywamy się wtedy zbyt dużo CO2, a więc pozostaje nadmiar zasad, ale nadmiar zasad powstaje także jeśli tracimy zbyt wiele kwasów w wyniku na przykład wymiotów. Pozbywamy się wtedy soków żołądkowych, czyli właściwie kwasów. W wyniku tego dochodzi do zasadowicy metabolicznej. Ale mogą też prowadzić do tego długotrwałe biegunki. Kwasica metaboliczna może powstać w wyniku, między innymi… biegunek. Tak wiem, że wcześniej wspominałam, że biegunki mogą powodować zasadowicę, ale nasze jelita nie są na tyle selektywne i wybiórcze, więc pozbywają się właściwie wszystkiego. Do kwasicy może dojść także w wyniku zatrucia lekami, ale również przy niewyrównanej cukrzycy.

Gazometria – podsumowanie

Sporo szczegółowych informacji, wiem, ale mam nadzieję, że udało mi się nakreślić, jak ważne jest to badanie dla lekarzy, ale też osób, które pacjentem się opiekują. Nawet niewielkie zaburzenia mogą prowadzić do poważnych konsekwencji, dlatego tak ważne jest ciągłe monitorowanie stanu pacjenta, ale również prawidłowe pobranie materiału. Czasami zdarza się, że nie wykonujemy badania, ponieważ zauważyliśmy problem z próbką. Należy wtedy pobrać krew jeszcze raz, co może być uciążliwe dla pacjenta, ale teraz, kiedy już wiecie, mam nadzieję, że będziecie bardziej wyrozumiali, jako pacjenci. To wszystko dla lepszej oceny Waszego stanu!

Jeśli będziecie zainteresowani, mogę przygotować wpis, który dokładnie opisze wymianę gazową, tak by można ją było łatwo zrozumieć, ale mogę też przygotować tabelę, która ułatwi szybką interpretację wyników, jakie gazometria pokazała. Dajcie znać w komentarzach.

Do przeczytania!

Obraz Angelo Esslinger z Pixabay

Możesz być również zainteresowany tymi tematami:

podpis badań

Co wpływa na wyniki badań?

Czekasz na wyniki badań laboratoryjnych, próbujesz zrozumieć, co oznaczają. Przebieg badań, procedury, wszystkie medyczne terminy i liczby mogą nie być jasne. Istnieje tysiące testów laboratoryjnych,

Czytaj więcej »